Een onverwachte combinatie
Op het eerste gezicht lijkt een digitaal bureau als Netvlies niet de meest voor de hand liggende keuze voor een onderzoek in de farmaceutische zorg. Toch is dit niet de eerste keer dat we met ziekenhuizen samenwerken. Zo hielpen we de Sint Maartenskliniek al eerder bij het verbeteren van patiëntregie. Dat project is aan beide kanten zo goed bevallen, dat RadboudUMC (die de kartrekker was van dit project) ons kort daarna benaderde met een nieuwe vraag: hoe kunnen we medicijnverspilling structureel terugdringen?
Uitdaging
Medicijnverspilling kost geld én schaadt het milieu
In heel Nederland ontstaan lokale oplossingen om dit probleem aan te pakken. RadboudUMC en partners wilden weten wat er al gebeurt, wat wel en niet werkt, en vooral hoe andere ziekenhuizen hiervan kunnen profiteren.
- 18%
CO₂-uitstoot
Geneesmiddelen veroorzaken 18% van de CO₂-uitstoot in de zorg.
- 80%
Grondstofgebruik
Ze zijn verantwoordelijk voor 80% van het grondstofgebruik in de zorg.
- 63%
Waterverbruik
Ze dragen voor 63% bij aan het waterverbruik in de zorg.
Wie is wie in dit verhaal?
Het academische ziekenhuis RadboudUMC is kartrekker van dit project. Daarnaast zijn verschillende landelijke beroepsorganisaties en initiatieven betrokken. Hieronder een kort overzicht:
NVZA
Beroepsvereniging van ziekenhuisapothekers.
KNMP
Beroepsorganisatie van apothekers in Nederland.
DGTM/MIEB
Een werkwijze waarbij patiënten hun eigen medicijnen meenemen en gebruiken tijdens opname, in plaats van dat ze nieuwe medicatie krijgen van het ziekenhuis. (Door Gebruik van ThuisMedicatie, Medicatie In Eigen Beheer)
Aanpak
Werken volgens design thinking
We pakten dit project aan volgens de principes van design thinking: een mensgerichte, stapsgewijze aanpak om lastige vraagstukken op te lossen. In plaats van direct in oplossingen te denken, beginnen we met vragen, luisteren en onderzoeken. Onze aanpak bestond uit vijf stappen:
1. In kaart brengen wat er al gebeurt
Samen met NVZA zetten we een landelijke enquête uit onder apothekers, verpleegkundigen en zorgverzekeraars. Die leverde 35 bestaande initiatieven op rondom medicijnverspilling – van optimalisaties voor herhaalrecepten tot vernieuwende aanpakken op verpleegafdelingen.
2. Workshop: samen onderzoeken wat werkt
In een workshop beoordeelden 40 zorgprofessionals alle opgehaalde ideeën op twee criteria: hoeveel moeite kost dit en hoeveel impact maakt het? Dat leverde een duidelijk beeld op van wat haalbaar is én effect heeft.
3. Visuele roadmap
Op basis van deze workshop ontwikkelden we een stappenplan(roadmap) waarin alle ideeën zijn gescoord op impact en inspanning. Op deze manier is het voor zorgprofessionals makkelijker om te zien welke initiatieven en ideeën haalbaar zijn, en welke moeilijker te realiseren zijn.
4. Dieper inzoomen op DGTM/MIEB
DGTM/MIEB lijkt veelbelovend. Bij dit initiatief gebruiken patiënten hun eigen medicijnen tijdens opname. Toch worstelen veel ziekenhuizen met de invoering. Wie controleert bijvoorbeeld of de medicijnen nog goed zijn? En hoe registreer je of de patiënt ze ook daadwerkelijk inneemt? Op basis van interviews en analyses brachten we met RadboudUMC de barrières en facilitators in kaart. Denk aan procesveranderingen, rolverdeling en monitoring.
5. Toolkit voor zorginstellingen
De inzichten zijn verwerkt in een praktische en gebruiksvriendelijke toolkit voor de implementatie van DGTM/MIEB. Denk aan:
- Voorbeeldscripts voor gesprekken met patiënten
- Checklists voor verpleegkundigen
- Overzichtelijke schema’s voor het bijhouden van medicijninname
- Communicatiemateriaal voor intern gebruik
De samenwerking met Netvlies voelde vanaf dag één als gedeeld eigenaarschap. Dankzij hun aanpak kunnen we complexe initiatieven als DGTM/MIEB nu veel beter begeleiden.De samenwerking met Netvlies voelde vanaf dag één als gedeeld eigenaarschap. Dankzij hun aanpak kunnen we complexe initiatieven als DGTM/MIEB nu veel beter begeleiden.
Prof. dr. Bart van den Bemt
Apotheker/klinisch farmacoloog bij RadboudUMC
Resultaat
Wat leverde het op?
Met alle inzichten uit dit onderzoek is 40% minder medicijnverspilling haalbaar op afdelingsniveau. Andere resultaten zijn:
- Een landelijk overzicht van 35 initiatieven tegen medicijnverspilling
- Een visuele roadmap die zorgverleners helpt om keuzes te maken en prioriteiten te stellen, die gedeeld is met alle Nederlandse apotheken.
- Inzicht in wat invoering van DGTM/MIEB bevordert of belemmert
- Een praktische toolkit, gedeeld binnen het netwerk van NVZA en KNMP
- En als kers op de taart: publicatie van het onderzoek in International Journal for Quality in Health Care, een mooie erkenning vanuit de academische wereld
